Wywłaszczenie nieruchomości polega na wydaniu decyzji administracyjnej na podstawie której następuje pozbawienie lub ograniczenie prawa własności. Może się to zdarzyć tylko w ściśle określonej sytuacji, tj. jeżeli dana nieruchomość jest niezbędna do realizacji celów publicznych, a nie mogła zostać nabyta w drodze umowy cywilno – prawnej (przez Skarb Państwa lub inną jednostkę samorządu terytorialnego).Wywłaszczona może zostać cała nieruchomość lub jej część. Organem właściwym w sprawach wywłaszczeń jest starosta.
Postępowanie wywłaszczeniowe odbywa się w następujących etapach:
- rokowania – prowadzone przez starostę w celu nabycia nieruchomości w drodze umowy
- wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego – następuje gdy upłynie wyznaczony na piśmie przez starostę dwumiesięczny termin do zawarcia tzw. „dobrowolnej umowy o nabycie nieruchomości”
- przeprowadzenie rozprawy administracyjnej
- wydanie decyzji
Z dniem, kiedy decyzja stanie się ostateczna, prawo do danej nieruchomości przechodzi na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Wówczas można również dokonać stosowny wpis w księdze wieczystej.
Wywłaszczenie nieruchomości związane jest z koniecznością wypłaty odszkodowania, odpowiadającego wartości wywłaszczonej nieruchomości. Ustala je starosta po konsultacji z rzeczoznawcą majątkowym. Ustalona wysokość odszkodowania musi uwzględniać wartość wywłaszczonej nieruchomości, jak również jej stan na dzień wydania decyzji. Podstawą ustalania wysokości odszkodowania jest wartość rynkowa nieruchomości, z uwzględnieniem rodzaju, położenia i sposobu użytkowania nieruchomości, jej przeznaczenia, stopnia wyposażenia w urządzenia infrastrukturę techniczną, stan nieruchomości i aktualnie kształtujące się ceny nieruchomości lub wartość odtworzeniową, którą stosuje się, gdy nie można ustalić jej wartości rynkowej, bowiem nie występuje w obrocie nieruchomościami. Przy określaniu wartości odtworzeniowej w inny sposób ustala się wartość gruntu – tu stosuje się zasady takie same jak przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości, a inaczej wartość jego części składowych (budowle, urządzenia) – szacuje się koszt ich odtworzenia z uwzględnieniem stopnia zużycia. Zapłata odszkodowania musi być dokonana w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, w razie opóźnienia muszą zostać wypłacone odsetki. Odszkodowanie wypłacane jest jednorazowo, a jego waloryzacja ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień zapłaty. W ramach odszkodowania może zostać przyznana nieruchomość zamienna.
