Zachowek to prawo, które zabezpiecza interesy spadkobierców ustawowych. Instytucja ta ma na celu ochronę interesu najbliższej rodziny spadkodawcy przed nadużyciem swobody dysponowania majątkiem w formie testamentu lub darowizny. Uprawnionymi do zachowku są: zstępni (dzieci spadkodawcy lub wnuki, czy prawnki, gdy dzieci spadkodawcy nie żyją), małżonkowie oraz rodzice spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do spadku z mocy ustawy (gdy spadkodawca nie miał dzieci). Osobom tym przysługuje przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku. Jest to kwota stanowiąca równowartość połowy wartości udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, lub, jeśli uprawnionym do zachowku jest osoba trwale niezdolna do pracy lub małoletni, równowartość dwóch trzecich wartości udziału spadkowego.
Należnego zachowku można dochodzić na drodze sądowej w sądzie właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub gdy nie można tego miejsca w Polsce ustalić, w sądzie właściwym dla miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Domagać się go można od spadkodawcy za jego życia lub po jego śmierci od jego spadkobierców. Opłata, jaką należy uiszczyć, składając pozew do sądu, zależy od wysokości zachowku. Od zachowku należy także zapłacić podatek dochodowy, zwolnienie od niego obejmuje tylko najbliższą rodzinę spadkodawcy: małżonka, dzieci, wnuki, prawnuki, rodziców, dziadków, rodzeństwo, pasierba, ojczyma, macochy, nie obejmuje zaś teściów, synowej i zięcia – oni muszą rozliczyć się z Urzędem Skarbowym według przepisów obejmujących podatek od spadków i darowizn. Roszczeń z tytułu zachowku przy dziedziczeniu testamentowym można dochodzić do 3 lat od daty ogłoszenia testamentu.
Uprawnienie do zachowku nie przysługuje spadkobiercy, który został wydziedziczony przez spadkodawcę w testamencie. Przyczyna tego wydziedziczenia musi zostać podana w treści testamentu, może to być np. przeciwstawienie się woli spadkodawcy, popełnienie przestępstwa przeciwko niemu lub bliskich mu osób lub niedopełnienie względem niego obowiązków rodzinnych, czym może być brak opieki w czasie choroby. Wydziedziczenie nie jest ważne, jeżeli spadkodawca przebaczy spadkobiercy. Dzieci osób wydziedziczonych mają prawo do zachowku, (w relacji dziadkowie – wnuki). Ponadto prawo do zachowku nie przysługuje małżonkowi spadkodawcy, jeżeli spadkodawca wystąpił o rozwód z winy małżonka, jak również spadkodawcy, który zrzekł się dziedziczenia lub odrzucił spadek oraz osobie, która została uznana przez sąd za niegodną.
Poniżej umieszczam wzór pozwu o zachówek.
